काठमाडौँ ,जेठ २९ गते
अब विकासमा निजी क्षेत्रलाई संलग्न गराउनुपर्छ कि पर्दैन भन्ने प्रश्न रहेन बरु कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), बढ्दो श्रम गतिशीलता तथा जलवायु परिवर्तनले तीव्र रूपमा परिवर्तन गरिरहेको विश्वमा यस्तो संलग्नतालाई कसरी संस्थागत, अनुकूलित र विस्तार गर्न सकिन्छ भन्ने प्रश्न प्रमुख बनेको छ।
राजधानीमा सम्पन्न क्षेत्रीय सम्मेलन “समावेशी विकासका लागि निजी क्षेत्रको संलग्नता” बाट यही मुख्य सन्देश प्राप्त भएको छ । नेपाल उद्योग परिसंघ (CNI) र हेल्भेटास नेपालद्वारा संयुक्त रूपमा “व्यावसायिक प्रोत्साहन र विकासका परिणामबीचको संगम” भन्ने मूल नारासहित आयोजित सम्मेलनमा नेपाल तथा क्षेत्रका विभिन्न देशहरूबाट करिब १५० जना नीति निर्माता, व्यवसायी, विकासकर्मी, वित्तीय संस्थाका प्रतिनिधि, शिक्षाविद्, उद्यमी तथा उद्योग क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूको सहभागिता रहेको थियो । सम्मेलनमा सीप विकास, उद्यमशीलता प्रवर्द्धन तथा दिगो आर्थिक विकासमा निजी क्षेत्रको संलग्नता सम्बन्धी उत्कृष्ट अभ्यासहरूबारे छलफल गरिएको थियो भने उदीयमान चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्न यस्ता अभ्यासहरूलाई कसरी अनुकूलन र विस्तार गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा विचार विमर्श गरिएको थियो। छलफलहरू व्यवसाय, सरकार तथा विकास साझेदारहरूले कसरी मिलेर व्यावसायिक मूल्य र सकारात्मक सामाजिक प्रभाव दुवै सिर्जना गर्न सक्छन् तथा थप उत्थानशील र समावेशी अर्थतन्त्र निर्माण गर्न सक्छन् भन्ने विषयमा केन्द्रित रहेका थिए।
कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्ष डा. गुणाकर भट्टले लगानी, नवप्रवर्तन, उद्यमशीलता तथा निजी क्षेत्रद्वारा नेतृत्व गरिएको आर्थिक वृद्धिका लागि अनुकूल वातावरण निर्माण गर्ने नेपाल सरकारको प्रतिबद्धता पुनः दोहोर्याउनुभयो। देशको विकास यात्रामा व्यवसाय क्षेत्रको अझ सक्रिय भूमिका आवश्यक रहेको उल्लेख गर्दै उहाँले “सार्वजनिक क्षेत्र मात्र आर्थिक वृद्धिको एकमात्र इन्जिन बन्न सक्दैन” भन्नुभयो। राज्यका वित्तीय स्रोत तथा कार्यगत लचकताका सीमितताहरूलाई उल्लेख गर्दै उहाँले “समावेशी वृद्धिको मार्ग गतिशील निजी क्षेत्रमार्फत निर्माण हुनुपर्छ” भन्दै उद्यमहरूलाई सीमान्तकृत क्षेत्र, साना व्यवसाय तथा पर्याप्त रूपमा उपयोग नभएका श्रमशक्तिलाई क्षेत्रीय तथा विश्वव्यापी मूल्य शृंखलामा आबद्ध गर्न प्रोत्साहित गरिनुपर्नेमा जोड दिनुभयो।
विशेष मन्तव्य राख्दै पूर्व अर्थमन्त्री रामेश्वर खनालले नेपालमा उत्पादकत्व, नवप्रवर्तन, लगानी तथा रोजगारी सिर्जनामा निजी क्षेत्रको केन्द्रीय भूमिकालाई प्रकाश पार्नुभयो। व्यवसायका लागि थप अनुकूल वातावरण निर्माण गर्नुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिँदै उहाँले भन्नुभयो, “यदि नेपालले लगानी, निर्यात, ऊर्जा विकास तथा रोजगारी सिर्जनासम्बन्धी आफ्ना महत्वाकांक्षाहरू पूरा गर्ने हो भने व्यवसायहरूले विश्वासका साथ लगानी गर्न सक्ने र सरकारले नियन्त्रकभन्दा सहजीकरणकर्ताको भूमिका निर्वाह गर्ने वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ।”
नेपाल उद्योग परिसंघ (CNI) का अध्यक्ष वीरेन्द्रराज पाण्डेले रोजगारीसम्बन्धी चुनौतीहरू समाधान गर्न तथा नेपालको आर्थिक प्रतिस्पर्धात्मकता सुदृढ गर्न सहकार्यात्मक प्रयासको महत्त्वमा जोड दिनुभयो। प्रमुख सरोकारवालाबीच अझ सशक्त साझेदारी आवश्यक रहेको उल्लेख गर्दै उहाँले “भविष्यले नयाँ विकास सम्झौताको माग गर्दछ” भन्नुभयो र उक्त सम्झौता “सरकार, व्यवसाय, श्रमिक, विकास साझेदार तथा समुदायबीचको विश्वास, सहकार्य र साझा जिम्मेवारीमा आधारित हुनुपर्छ” भनी जोड दिनुभयो।
क्षेत्रीय दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्दै हेल्भेटासका एसिया महादेशीय संयोजक डा. जुएर्ग मर्जले एसियाका विभिन्न देशका अनुभवहरू साझा गर्दै “निजी क्षेत्रको संलग्नता भनेको केवल अतिरिक्त स्रोत परिचालन मात्र होइन; यो साझा मूल्य सिर्जना गर्ने संरचित साझेदारी निर्माण गर्ने प्रक्रिया हो” भन्नुभयो। उहाँले विकास सहकार्य परम्परागत अनुदान-आधारित मोडेलबाट “सह–वित्तीयकरण, मिश्रित वित्तीय व्यवस्था तथा निजी क्षेत्रको लगानी परिचालन गरी प्रणालीगत प्रभाव सिर्जना गर्ने प्राविधिक सहयोगका मोडेलतर्फ क्रमशः रूपान्तरण भइरहेको” उल्लेख गर्नुभयो। यसले सशक्त विकास परिणाम तथा उत्थानशील अर्थतन्त्र निर्माणका लागि रणनीतिक व्यावसायिक साझेदारीको बढ्दो महत्त्वलाई उजागर गरेको उहाँको भनाइ थियो। स्विस विकास तथा सहयोग नियोग (SDC) का उपप्रमुख माथियास मायरले बजारमुखी विकास तथा आर्थिक समावेशीकरणप्रति स्विट्जरल्याण्डको दीर्घकालीन प्रतिबद्धताबारे चर्चा गर्दै “दिगो विकासका लागि निजी क्षेत्र अपरिहार्य छ” भन्नुभयो। उहाँले सार्थक साझेदारी भनेको केवल सुविधा अनुसारको साझेदारी नभई “लागत, जोखिम र जिम्मेवारी साझेदारी गरिने साझेदारी” भएको उल्लेख गर्नुभयो।
नेपाल, म्यानमार, बंगलादेश तथा भियतनामका प्रतिनिधिहरूले सीप विकास, उद्यमशीलता प्रवर्द्धन तथा दिगो आर्थिक विकाससम्बन्धी तीन विषयगत सत्रमार्फत आफ्ना अनुभव आदानप्रदान गर्नुका साथै उत्कृष्ट अभ्यास, चुनौती तथा अवसरहरूबारे छलफल गरेका थिए। सम्मेलनभरि दोहोरिएको साझा सन्देश के थियो भने निजी क्षेत्रलाई विकास हस्तक्षेपको लाभग्राही मात्र नभई सह-लगानी गर्न सक्ने, नवप्रवर्तनलाई प्रवर्द्धन गर्न सक्ने तथा दीर्घकालीन विकास परिणाममा योगदान पुर्याउन सक्ने रणनीतिक साझेदारका रूपमा स्वीकार गरिनुपर्छ।
हेल्भेटास नेपालका कन्ट्री डाइरेक्टर मनीष प्रधानले संवादलाई सार्थक कार्यमा रूपान्तरण गर्न सक्षम बलिया साझेदारीहरू निर्माण गर्नुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिनुभयो। उहाँले भन्नुभयो, “प्रभावकारी निजी क्षेत्र संलग्नता भनेको कारोबारको विषय मात्र होइन, सम्बन्धको विषय हो। यस्ता सम्बन्ध जसले प्रोत्साहनहरूलाई एकरूप बनाउँछन्, जोखिमहरू बाँडफाँड गर्छन् र समयसँगै विश्वास निर्माण गर्छन्। विकासको दृष्टिकोणबाट हेर्दा यसले भूमिकाहरू स्पष्ट पार्ने तथा बजार प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी र समावेशी रूपमा सञ्चालन हुन सहयोग गर्ने कुरा पनि जनाउँछ।” सम्मेलन नेपाल तथा व्यापक क्षेत्रीय सन्दर्भमा मर्यादित रोजगारी, उद्यमशीलता, दिगोपना तथा समावेशी आर्थिक वृद्धिमा योगदान पुर्याउने निजी क्षेत्र-नेतृत्वित समाधानहरूलाई प्रवर्द्धन गर्न, सफल साझेदारीका मोडेलहरू विस्तार गर्न तथा सहकार्यलाई अझ सुदृढ बनाउने साझा प्रतिबद्धतासहित सम्पन्न भयो।
सीप प्रतियोगिता:
सम्मेलनको एक अभिन्न कार्यक्रमका रूपमा बागमती प्रदेश उद्योग परिसंघ (CBPI) सँगको सहकार्यमा “निजी क्षेत्रको संलग्नता: प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षा तथा तालिम (TVET) को छवि निर्माण” भन्ने विषयमा बागमती प्रदेशभरिका प्रशिक्षार्थीहरूका लागि सीप प्रतियोगिता आयोजना गरिएको थियो। प्रतियोगितामा सूचना प्रविधि, अटोमोबाइल तथा आतिथ्य क्षेत्रका युवा प्रशिक्षार्थीहरूले आफ्नो प्राविधिक सीप, सिर्जनशीलता तथा कार्यस्थलसम्बन्धी दक्षता प्रदर्शन गरेका थिए। उद्योग क्षेत्रका विज्ञहरूद्वारा गरिएको मूल्याङ्कनपछि सूचना प्रविधि विधामा सुष्मा तामाङ, अटोमोबाइल विधामा प्रेम गोले तथा आतिथ्य विधामा सुदीप वाइबा विजेता घोषित भएका थिए। साथै, प्रशिक्षार्थी परीक्षामा सर्वाधिक अंक प्राप्त गरेबापत अमृता प्रजालाई CBPI प्रेसिडेन्सियल अवार्ड २०२६ प्रदान गरिएको थियो। त्यस्तै, सोफ्टी हाइजिन प्रा. लि. लाई प्रशंसापत्र प्रदान गरिएको थियो, जुन कम्पनीका तर्फबाट प्रबन्ध निर्देशक यादव घिमिरेले ग्रहण गर्नुभएको थियो।
मार्केटप्लेस:
सम्मेलनमा डिजिटल सेवा तथा उत्पादन मार्केटप्लेस पनि आयोजना गरिएको थियो, जसले डिजिटल नवप्रवर्तनले सीप विकास, रोजगारी, उद्यमशीलता, वैदेशिक रोजगार व्यवस्थापन तथा उद्यम विकासमा कसरी रूपान्तरण ल्याइरहेको छ भन्ने विषयको व्यावहारिक प्रदर्शन प्रस्तुत गरेको थियो। उक्त मार्केटप्लेसमा GLocal, हेल्भेटास बंगलादेश, हेल्भेटास भियतनाम, रुपन्देही उद्योग संघ (RCI), नेपाल उद्योग परिसंघ (CNI), ReMI परियोजना तथा बुद्ध इन्क्युबेशन सेन्टरद्वारा विकास तथा प्रवर्द्धन गरिएका नवप्रवर्तनशील समाधानहरू प्रदर्शन गरिएका थिए। मार्केटप्लेसले डिजिटल रूपान्तरण आफैंमा अन्तिम लक्ष्य नभई सूचना र कार्यबीच, मानिस र अवसरबीच तथा विचार र प्रभावबीचको दूरी कम गर्ने व्यावहारिक तथा तथ्याङ्कमा आधारित समाधानहरू सिर्जना गर्ने माध्यम भएको सन्देश प्रवाह गरेको थियो, जसले अन्ततः थप समावेशी, उत्थानशील तथा दिगो आर्थिक विकासमा योगदान पुर्याउँछ।
