जेन–जी रिभोलुसन : दुई किनारा, एक दस्तावेज – आन्तरिक द्वन्द्व कि नयाँ दिशाको सुरुवात ?
काठमाडौं, असोज २४ गते
नेपालको राजनीतिक आकाशमा भ्रष्टाचारविरुद्धको ज्वालामुखी बनेर उदाएको ‘जेन–जी रिभोलुसन नेपाल’ अहिले आफ्नै आन्तरिक उथलपुथलको मोडमा उभिएको छ। भदौ २३–२४ मा सुशासन, पारदर्शिता र पुस्तान्तरणको माग बोकेर सडकमा उत्रिएको यो युवा आन्दोलनले तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको सरकारलाई हल्लाएको थियो। तर, आन्दोलनको तीव्रता मत्थर हुँदै जाँदा एउटा नयाँ प्रश्न उभिएको छ। — हालै सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएको “जेन–जीका दुई किनारा, एक डकुमेन्ट” आन्दोलनभित्रको विभाजन हो, वा नयाँ युगको रणनीतिक पुनर्संरचना ?
दुई धार, एउटै गन्तव्य
सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएको उक्त दस्तावेजले आन्दोलनभित्रका दुई फरक धारलाई प्रष्ट्याएको छ। दस्तावेजमा १२ जना प्रमुख युवा नेताहरूको नाम र फोटोसहित दुई समूहको रणनीति उजागर गरिएको छ।
पहिलो धार : संस्थागत र नीतिगत बाटो
अर्जुन शाही, बिप्लप राय, दिवाकर दंगाल,मिराज ढुङ्गाना, प्रबेश दाहाल र रविन्द्र धमला सनि सुन्दास जस्ता नेताहरूले आन्दोलनलाई संरचित र संस्थागत रूपमा अघि बढाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। उनीहरूको भनाइ छ, “सडक आन्दोलनले सन्देश त पुर्याउँछ, तर दीर्घकालीन परिवर्तन नीति निर्माण र संस्थागत संरचनामार्फत मात्र सम्भव छ।” यो समूहले सुशासन र पारदर्शितालाई औपचारिक बाटोबाट स्थापित गर्ने रणनीति अँगालेको छ।
दोस्रो धार : सडकको शक्ति
सुधन गुरुङ, टंक धामी, पुरुषोत्तम यादव, जितेन्द्र प्रताप महत्तो, सन्तोष कुमार शर्मा, माजिद अन्सारी र सुमन शाहीले सडक आन्दोलनको तागतलाई निरन्तरता दिनुपर्ने पक्षमा वकालत गरेका छन्। उनीहरूको तर्क छ, “हामी जनताको आवाजलाई सडकबाट संसदसम्म पुर्याउने लडाइँमा छौं। संस्थागत जालोमा फस्नुभन्दा जनस्तरको दबाब नै हाम्रो मूल हतियार हो।”
दस्तावेजमा चित्रित सुन्तला रङको ज्वालामुखी प्रतीकले यी दुई धारको मतभेद हुँदाहुँदै पनि साझा लक्ष्य — भ्रष्टाचारमुक्त नयाँ नेपाल — तर्फको एकताबद्ध यात्रालाई संकेत गर्छ।
आन्दोलनको जरा : डिजिटल प्रतिबन्धदेखि सडकसम्म
जेन–जी रिभोलुसनको बीउ २०८२ चैतमा रोपिएको थियो, जब सरकारले २६ वटा सामाजिक सञ्जाल एप्समाथि प्रतिबन्ध लगायो। यो निर्णयले देशभरका युवाहरूमा थप आक्रोशको ज्वाला बल्यो। ‘नेपो किड्स’ (नेताका सन्तान) को विलासी जीवनशैली र भ्रष्टाचारको लामो शृङ्खलाले युवाहरूमा विद्रोहको भावना जाग्यो।
भदौमा भएको विशाल प्रदर्शनले आन्दोलनलाई नयाँ उचाइ दियो। दर्जनौंको ज्यान गयो, सयौं घाइते भए। सेनाको हस्तक्षेपपछि अन्ततः प्रधानमन्त्री ओलीले राजीनामा दिए। जेन- जि सहसयोजक शाहिले त्यतिबेला भनेका थिए:
“यो केवल राजनीतिक संकट होइन, दशकौँदेखिको कुप्रबन्ध र युवाप्रतिको अवहेलनाको परिणाम हो।”
नेताहरूको भनाइ : मतभेद होइन, विविधता
आन्दोलनका नेताहरूले दुई धारलाई मतभेदको रूपमा नभई रणनीतिक विविधताको रूपमा व्याख्या गरेका छन्। अर्जुन शाही भन्छन्, “संस्थागत बाटोले दीर्घकालीन परिवर्तन ल्याउँछ। सडकले ढोका खोल्छ, तर नीति निर्माणले स्थायित्व दिन्छ।”
यता, सन्तोष कुमार शर्माले सडकको शक्तिमा जोड दिँदै भने, “हामी सडकका सिपाही हौं। यो दस्तावेजले हाम्रो एकतालाई कमजोर बनाएको होइन, बरु हाम्रो विविधतालाई सम्मान गरेको छ।”
दुबै पक्षले आफ्नो गन्तव्य — भ्रष्टाचारमुक्त र सुशासित नेपाल — एउटै भएको दोहोर्याएका छन्।
विश्लेषकको नजर : परिपक्वताको संकेत
राजनीतिक विश्लेषकहरू यो विभाजनलाई आन्दोलनको विघटनको रूपमा होइन, परिपक्वताको संकेतका रूपमा हेर्छन्। नागरिक न्यूजका अनुसार, भदौको आन्दोलनपछि निजी क्षेत्रदेखि सरकारी नीति निर्माणसम्ममा युवाको प्रभाव बढेको छ। केही पर्यवेक्षकले भने बाह्य शक्तिको प्रभाव र घुसपैठको सम्भावनाप्रति सचेत गराएका छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषकहरूले जेन–जीलाई नेपालको ‘युवा पुनर्जागरण’ को संज्ञा दिएका छन्। यो आन्दोलनले आगामी दशकमा नेपालको राजनीतिक संस्कृतिलाई पुनःपरिभाषित गर्न सक्ने उनीहरूको ठम्याइ छ।
भविष्यको बाटो : एकता कि विखण्डन?
जेन–जी रिभोलुसनले नेपालको इतिहासमा नयाँ अध्याय कोरेको छ। २०६२/६३ को जनआन्दोलनले राजतन्त्रलाई हल्लाएजस्तै, यो आन्दोलनले पुरानो राजनीतिक संस्कृतिलाई चुनौती दिएको छ। तर, अबको प्रश्न यो हो — के यी दुई किनारा फेरि एउटै धारमा मिसिन्छन्, वा आन्दोलन विखण्डनतर्फ अघि बढ्छ ?
नेतृत्वको परिपक्वता, रणनीतिक एकता र जनस्तरको विश्वासले नै यो प्रश्नको जवाफ निर्धारण गर्नेछ। जेन–जी रिभोलुसन केवल आन्दोलन होइन, यो नेपालको नयाँ पुस्ताको सपना र सङ्घर्षको प्रतीक हो।
