विशेष रिपोर्ट: क्रान्तिको जीवन्त दस्तावेज ‘जगेडा जिन्दगी’– मोहनचन्द्र अधिकारीको १७ वर्षे सङ्घर्ष र परिवर्तित राजनीतिको गहिरो विश्लेषण
काठमाडौँ, चन्द्रागिरी।
नेपाली राजनीतिक आकाशमा ‘नेपालका नेल्सन मण्डेला’ को उपनामले परिचित वरिष्ठ स्वतन्त्रता सेनानी मोहनचन्द्र अधिकारीको जीवन, त्याग र अविचलित सङ्घर्षको नालीबेली समेटिएको पुस्तक “जगेडा जिन्दगी” शनिबार एक भव्य समारोहका बीच सार्वजनिक गरिएको छ। चन्द्रागिरी–११, सतुङ्गलस्थित चन्द्रागिरी पार्टी प्यालेसमा आयोजित उक्त कार्यक्रमले केवल एउटा पुस्तकको लोकार्पण मात्र गरेन, बरु नेपालको लोकतान्त्रिक आन्दोलनको कठिन कालखण्ड र वर्तमान राजनीतिक नेतृत्वको वैचारिक धरातलमाथि समेत गम्भीर विमर्श गराएको छ।
एक ऐतिहासिक दस्तावेजको अनावरण राजनीतिक स्वतन्त्रता र नागरिक अधिकारका लागि आफ्नो जीवनको ऊर्जावान् १७ वर्ष जेलको कालकोठरीमा व्यतीत गरेका अधिकारीको अनुभवलाई लिपिबद्ध गरिएको यो पुस्तकले तत्कालीन पञ्चायती व्यवस्था विरुद्धको विद्रोह र झापा विद्रोहपछिको वैचारिक रूपान्तरणलाई सूक्ष्म ढङ्गले प्रस्तुत गरेको छ। मोहनचन्द्र अधिकारी फाउन्डेसनद्वारा आयोजित यस कार्यक्रमको अध्यक्षता फाउन्डेसनकी अध्यक्ष बालकुमारी खनालले गर्नुभएको थियो।
अधिकारीको सङ्घर्षमय जीवनलाई नजिकबाट नियालेका विश्लेषकहरूका अनुसार, “जगेडा जिन्दगी” केवल संस्मरण मात्र नभई नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलन र लोकतान्त्रिक अभ्यासको एक अनुसन्धानमूलक सन्दर्भ सामग्री पनि हो।
राजनीतिक नेतृत्वको अभूतपूर्व जमघट लोकार्पण समारोहमा नेपाली राजनीतिको वर्तमान मियो मानिने शीर्ष नेताहरूको उपस्थिति थियो। पूर्व प्रधानमन्त्रीद्वय माधव कुमार नेपाल र झलनाथ खनालको विशेष उपस्थितिमा भएको यस कार्यक्रमले अधिकारीको कद र उहाँप्रतिको सम्मानलाई स्पष्ट पारेको छ।
मुख्य अतिथिको आसनबाट बोल्दै पूर्व प्रधानमन्त्री माधव कुमार नेपालले अधिकारीको निष्ठा र त्यागको चर्चा गर्दै वर्तमान पुस्ताले उहाँको जीवनबाट नैतिकता र राजनीतिक इमानदारी सिक्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो। अर्का पूर्व प्रधानमन्त्री झलनाथ खनालले जेल जीवनका ती कठिन दिनहरू र अधिकारीको दृढ संकल्पले नै आजको व्यवस्था सम्भव भएको उल्लेख गर्नुभयो।
कार्यक्रममा नेपाली कांग्रेसका नेता रमेश लेखक, नागरिक समाजका अगुवा डा. सुन्दरमणि दीक्षित, नेकपा (माले) का महासचिव सी.पी. मैनाली, नेताहरू नरेश खरेल र शान्ता मानवी लगायतका विशिष्ट व्यक्तित्वहरूको उपस्थितिले कार्यक्रमलाई बहुआयामिक र समावेशी बनाएको देखिन्थ्यो।
वक्ताहरूको दृष्टिकोण र वैचारिक बहस कार्यक्रमको सुरुवात वडा नं. १३ का वडा अध्यक्ष श्रीकृष्ण खत्रीको स्वागत मन्तव्यबाट भएको थियो। समारोहमा जनकवि भोला बरालले मोहनचन्द्र अधिकारीको जीवनीमा आधारित ओझपूर्ण कविता वाचन गर्दा हलमा उपस्थित समुदाय भावुक बनेका थिए।
पुस्तकमाथि प्रकाश पार्दै पूर्व मन्त्री युवराज ज्ञवालीले “जगेडा जिन्दगी” ले नेपाली समाजको रूपान्तरणमा अधिकारीले खेलेको भूमिका र उहाँले भोगेको कठोर कारावासको नालीबेली उतारेको बताउनुभयो। ज्ञवालीका अनुसार, यो पुस्तकले राजनीतिक कार्यकर्ताहरूलाई सत्ता र शक्तिको मोहभन्दा माथि उठेर समाजसेवामा लाग्न प्रेरणा दिनेछ।
चन्द्रागिरी नगरपालिकाका मेयर घनश्याम गिरीले विशिष्ट अतिथिको रूपमा बोल्दै नगरभित्र यस्ता ऐतिहासिक व्यक्तित्वहरूको सम्मान र उहाँहरूको इतिहास संरक्षण गर्न नगरपालिका सदैव तत्पर रहेको प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभयो। कार्यक्रमको सफल सञ्चालन कृष्ण गौतमले गर्नुभएको थियो।
सामाजिक उत्तरदायित्व र आर्थिक पारदर्शिता लोकार्पण गरिएको पुस्तकको बजार मूल्य रु. १०००/- निर्धारण गरिएको छ। कार्यक्रममा आयोजकले घोषणा गरे अनुसार, पुस्तक बिक्रीबाट प्राप्त हुने सम्पूर्ण रकम मोहनचन्द्र अधिकारी फाउन्डेसनको सामाजिक तथा परोपकारी कार्यका लागि समर्पित गरिनेछ। यस कदमलाई उपस्थित बौद्धिक वर्ग र समुदायले राजनीतिक आदर्शलाई सामाजिक सेवासँग जोड्ने एक सकारात्मक प्रयासका रूपमा लिएका छन्।
निष्कर्ष: इतिहासको ऐना र भविष्यको बाटो करिब तीन घण्टा चलेको उक्त समारोहले मोहनचन्द्र अधिकारीको १७ वर्षे जेल यात्रालाई राष्ट्रिय गौरवको रूपमा चित्रण गरेको छ। “जगेडा जिन्दगी” को प्रकाशनले इतिहासका लुकेका पाटाहरूलाई बाहिर ल्याएको मात्र छैन, बरु वर्तमानका राजनीतिक खेलाडीहरूलाई आफ्नो विगत र जनताप्रतिको उत्तरदायित्व सम्झाउने काम समेत गरेको छ।
अधिकारीको सङ्घर्षको जगमा उभिएको वर्तमान गणतान्त्रिक व्यवस्थाले उहाँ जस्ता सेनानीहरूको योगदानलाई कति आत्मसात् गर्न सकेको छ भन्ने प्रश्न भने अझै अनुत्तरित नै छ। यद्यपि, यस्ता कृतिहरूको सार्वजनिकिकरणले आगामी पुस्तालाई नेपालको राजनीतिक क्रान्तिको वास्तविक चित्र बुझ्न मद्दत पुग्ने निश्चित छ।
घटना विवरण संक्षेप:
- स्थान: चन्द्रागिरी पार्टी प्यालेस, सतुङ्गल
- मिति: ३० जेठ २०८१, शनिबार
- अवसर: “जगेडा जिन्दगी” पुस्तक लोकार्पण
- मुख्य पात्र: मोहनचन्द्र अधिकारी (वरिष्ठ स्वतन्त्रता सेनानी)
